Quê Nam Một Cơi

Hồ Trường An

 

 

Chương Mười Một

 

Ngọc An, Thế Giới Thi Ca Trữ T́nh

Trong Mùa Thu Diễm Ảo Của Cuộc Đời

 

      Đối với đa số những kẻ bước vào tuổi trung niên th́ quả thật khó làm một bài thơ t́nh mặn mà xúc cảm. Có lẽ những rung động của con tim trong tuổi hoa niên hay trong tuổi thanh xuân của họ bị rơi rụng ít nhiều trên những nẻo đường đời mà họ đă trải  qua. Lại nữa, gánh mưu sinh hay gánh hệ lụy làm tâm hồn họ mất sự tươi mát, làm trái tim của họ chai ĺ không c̣n mẫn cảm nữa.

    Song có một điều lạ lẫm: khi đọc một vài bài thơ của Ngọc An in trong ''Tuyển Tập Thơ Mùa T́nh Yêu'' do cơ sở Cảo Thơm thực hiện vào mùa Xuân 2000, tôi ngạc nhiên một cách kỳ thú: Thơ chị vẫn ăm ắp rung động, vẫn dạt dào t́nh ư, vẫn bát ngát men hương nồng đượm say sưa. Dường như chị sinh ra để làm loại thơ này Tuy không ướt sũng cảm tính như thơ t́nh yêu của của T.T.Kh, lại cũng không như loại thơ trữ t́nh rất dễ thương về phương diện nhân sinh quan của nữ sĩ Thu Hồng (1) thời tiền chiến, nhưng t́nh ư chân thành và đôn hậu trong thơ của chị cũng đă ghi nhiều dấu ấn đậm đà trong tâm hồn khách thưởng ngoạn không quá dễ dăi mà cũng không quá khó tánh.

      Khuynh hướng thi ca, Ngọc An đă xác định ở bài ''Màu Thời Gian''  trong thi tập ''Tiếng Thơ Là Những Đường Tơ Của Ḷng''.

      Người làm thơ để giải sầu thế sự,

                                          Em làm thơ vắt cả máu tim ḿnh.

                                          Đem niềm đau từ thuở tuổi sơ sinh,

                                          Gởi hết cả đời ḿnh theo giấy mực.

*

                                          Em đă viết với những điều rất thực,

                                          Với ước mơ sâu kín của riêng ḿnh.

                                          Với t́nh yêu trong trắng thuở nguyên trinh,

                                         Thuyền định mệnh đă vô t́nh đưa đẩy.

(trang 85)

      Vào một buổi sáng chớm hạ, tôi nhận được một bưu kiện kết xù do Ngọc An gửi tặng gọi là món quà văn chương gồm có: 1 tuyển tập thơ văn ''Rừng Thu Xưa Vẫn Nhớ'' (1998), 2 thi tập ''Tiếng Thơ Là Những Đường Tơ Của Ḷng'' (1997), ''Từ Miền Biển Sóng'' (2000), 2 tuyển tập thơ văn  gồm của nhiều tác giả trong đó có thơ của Ngọc An như  ''Hoa Vàng'' (2003), ''Nam Phong'' (2005). Và đặc biệt là tập thơ của Ngọc An được phổ nhạc. Mỗi một tác phẩm là một công tŕnh rực rỡ về h́nh thức: ruột được tŕnh bày khoáng đăng, sáng sủa và đầy h́nh ảnh văn gia thi sĩ ở Bắc California và h́nh ảnh những văn hữu thi hữu từ bốn phương trời xa xăm đến viếng Thung Lũng HoaVàng. C̣n b́a được tráng giấy láng bóng  như vóc lănh, vóc sa-teng và được trang hoàng bằng những tranh ảnh với màu sắc cực kỳ ngoạn mục. Nh́n những b́a sách, tôi có cảm tưởng màu sắc của trăm hồng ngh́n tía lộng lẫy trong hoa viên ngự uyển nào về tụ họp để mở hội quần phương  trong ánh thiều quang tươi sáng. Càng đặc biệt là quyển ''Ngàn Năm Mây Trắng'' (2002) gồm những bài thơ di cảo của cố thi sĩ Yên B́nh, người bạn đồng tâm đồng điệu của Ngọc An và gồm thơ hoài niệm của chị cùng các bài thơ ai điếu của các tác giả khác. Đọc qua tác phẩm này, tôi liên tưởng đến giai thoại đẹp đẽ  và u buồn hồi 38 năm truớc. Số là thi sĩ Đông Hồ thất lộc vào năm 1969. Vợ của ông là nữ sĩ Mộng Tuyêt (2) gom hết di cảo của ông để cho in thành những quyển: ''Úc Viên Thi Thoại'', ''Bội Lan Hành'', ''Hương Gây Mùi Nhớ'', ''Ḍng Cổ Nguyệt'', ''Đăng Đàn'', ''Thiên Địa Gian''... Đó là những nén nhang tưởng niệm đấng truợng phu của bà quả phụ tài hoa kia. Cũng vậy, sau khi nữ sĩ Louise de Vilmorin từ trần, cứ mỗi tuần người t́nh muôn thuở của bà là đại văn hào André Malraux vào nghĩa trang thăm mộ bà và đặt trên mộ  một bó hoa hồng đỏ thằm gọi là kỷ niệm mối t́nh say đắm của cả hai có sợi dây văn chương nối kết...

     Tôi chưa hề được diện kiến Ngọc An, chỉ được ngắm chân dung chị qua nhiều tấm ảnh, đặc biệt  là 2 tấm ảnh in trên b́a trước và trên b́a sau quyển ''Từ  Miền Biển Sóng''. Ở tấm ảnh in trên b́a trước, chị có mái tóc cắt ngắn chải bảy ba như mái tóc Nữ Thần Điện Ảnh Greta Garbo vào thập niên 30 của Thế Kỷ 20. Chị mặc áo ngắn tay và chiếc maxi jupe màu đen đứng bên ghềnh đá ven biển gợn sóng màu xanh thẳm. Nét mặt chị buồn bă đăm chiêu. Ở tấm ảnh in trên b́a sau, chị có mái tóc rối rắm một cách nghệ thuật. Chị mặc áo hở cổ màu đen nổi h́nh tṛn màu lam ngọc, khoác bên ngoài chiếc áo veste màu đỏ của hoa phượng vỹ, hoa vông đồng. Cặp môi chị tô son màu hồng ngọc rực rỡ. Miệng chị vẫn  khép kín nụ cười. Dưới đôi chân mày cong cong  như viền trăng mỏng, cặp mắt của chị cũng lộ vẻ đằm chiêu, như ch́m đắm vào giấc mộng  xa xăm,  như không c̣n liên hệ với thực tại trong cuộc sống. Đây là chân dung của một nhà thơ nữ kiều diễm  không tuổi tác và cũng có thể là người đẹp gợi hứng cho các thi nhân (une inspiratrice) như bà Récamier dưới triều đại Hoàng Đế Na-phá-luân Đệ Nhất . Vậy xin các bạn hăy đọc thơ t́nh yêu của Ngọc An để trong một giây phút nào đó, chúng ta có thể sống lại cái thời trẻ trung với trái tim mơn mởn tinh khôi. Đây bài ''Giọt Nước Mắt Em'' trong ''Tuyển Tập Thơ Mùa T́nh Yêu'':

                                   Em đă khóc... một chiều bên gối nhỏ

                                   Mưa ngoài kia như nặng hạt ru mềm

                                   Gió ngoài kia như cất tiếng ru đêm

                                   Chia nỗi nhớ mây dâng sầu ảm đạm...

*

                                   Em đă khóc... ṿm trời nghiêng sắc xám

                                   Băo điên cuồng như dừng bước phiêu du

                                   Hoa Phong Lan thẹn mặt với sương mù

                                   Sao Bắc Đẩu cũng sa ḍng lệ nhỏ...

*

                                    Em hăy khóc cho thành nghiêng quách đổ

                                    Giọt sầu em là băo tố đời anh

                                    Lệ em rơi là mầm mống xây thành

                                    Cơn thác nổi trong tim anh từ đó

(trang 7)

 

                                      Khi Em Hỏi

 

                                     Rồi một hôm t́nh cờ anh đến hỏi

                                     Em là ai, từ đâu đến nơi đây?

                                     Và t́m hiểu về em thêm chút nữa,

                                     Cuộc t́nh riêng ngang trái tự bao ngày.

*

                                      Em vội vă gom hồng lên bếp lửa

                                      Gọi tim về nhen nhúm chuyện ngày xưa

                                      Ôi! Chóng quá thời gian trôi lặng lẽ

                                      Hai mươi năm đau xót mấy cho vừa.

(trong thi tập ''Tiếng Thơ Là

                                    Những Đường Tơ Của Ḷng'', trang 111)

      Lời thơ lẫn ư thơ sao mà sáng loáng như pha lê, trong vắt như dải suối mà kẻ văn cảnh có thể nh́n suốt đáy để thấy những ḥn cuội xinh xinh, những cụm rong mềm mại.  Thơ của Ngọc An đơn giản, lưu loát, nhạc thơ êm như mộng, dịu như nhung. Ư thơ không thần bí, không ngoắc ngoéo, rối reng. Ngôn  từ không kiêu sa, không nhiều ngữ pháp diêm dúa, không có những cụm từ (groupe de mots) phức tạp. Có người sẽ bảo thơ như thế này không đặc sắc, như một tời giấy trắng, như một tấm lụa bạch trơn, cần phải vẽ, phải thêu một chút ǵ đó cho mặt giấy, mặt lụa thêm phần ư nhị, thêm phân sinh sắc hơn. Tôi thiết nghĩ không cần. Cái đơn giản, cái trơn nhẳn của ngôn từ có thể làm hiển lộ cái chân t́nh và bộc lộ niềm tha thiết của tác giả hơn, nhất là ở những bài thơ lục bát, chẳng hạn như bài ''Bâng Khuâng Nỗi Nhớ'' trong thi tập ''Tiếng Thơ Là Những Đường Tơ Của Ḷng''. Đọc bài thơ này, chúng ta có thể liên tưởng đến giọng điệu trong thơ lục bát của nhà thơ nữ Hằng Phuơng (3) vào thời tiền chiến .

Bỗng dưng ḷng cảm thấy buồn,

Nhớ quê, nhớ phố, nhớ nguồn, nhớ sông.

Nhớ trời phương cũ mênh mông,

Bao nhiêu kỷ niệm sầu chong ngọn đèn.

Nhớ bàn tay ấm thân quen,

Nhớ lần tiễn biệt bạn hiền năm xưa.

Sài G̣n sớm nắng chiều mưa,

Đường khuya phố nhỏ, chân khua nhịp buồn.

Chuyện đời ôm giấc cô miên,

Người đi c̣n lại ưu phiền trong tim.

Tháng ngày in dấu chân chim,

Buồn theo nỗi nhớ ch́m vào hư không!

Mộng xưa chôn chặt trong ḷng,

Người đi biền biệt vời trông bóng h́nh.

Đêm nay trời, nước lặng thinh,

Bâng khuâng nỗi nhớ riêng ḿnh ai hay!

(trang 96)

      Bài ''Biển Vắng Th́ Thầm'' trong ''Tuyển Tập Thơ Mùa T́nh Yêu'' vẫn là bài thơ t́nh yêu. Ở đây, tác giả không cần nh́n sâu vào nội giới và vào t́nh cảm của ḿnh. Chị hiểu tâm t́nh ḿnh bắng một trực giác kỳ diệu giữa khung cảnh giá lạnh bên bờ biển:

                                             Biển vắng tiếng th́ thầm

                                             Cội thông già im lặng

                                             Xa rồi... t́nh trăm năm

                                             C̣n đây bờ môi mặn...

*

                                             Lá c̣n đâu ấp ủ

                                             Cây mùa đông trơ cành

                                             Biết t́m đâu người cũ

                                             Giữa tinh cầu mong manh!

*

                                             Vẫn giọt nắng thủy tinh

                                             Xuôi thuyền xa bến đổ

                                             Lữ khách vẫn vô t́nh

                                             Đạp vỡ lá vàng khô...

*

                                             Người con gái đợi chờ

                                             Đă chín mùa đông phong

                                             Chín mùa hoa mai nở

                                             Xuân sắc nhạt môi hồng.

*

                                             C̣n ǵ nữa... người ơi!

                                             Biển tương tư ră rời

                                             Vết t́nh in trên cát

                                             Sóng xô bờ cuốn trôi ...

(trang 8)

      Qua các đoạn trích dẫn của  hai bài thơ trên, chúng ta đă thấy ǵ trong thi ca của Ngọc An? Có phải thơ của chị đầy h́nh ảnh, được kiến trúc bằng những nét tạo h́nh hay không? Thơ mà thiếu h́nh ảnh, âm thanh, hương vị, hoặc  những ǵ khơi dậy xúc giác, t́nh cảm chúng ta tức là thiếu những cái va chạm vào năm giác quan và cơi nội giới chúng ta th́  chúng không c̣n là thơ nói riêng , không c̣n là văn chương nói chung. Nữ tiến sĩ Helen Keller bị mù mắt, bị câm điếc từ thuở nhỏ, nhưng bà vẫn viết văn được. Dù thế giới màu sắc và h́nh ảnh cùng  thế giới âm thanh đóng chặt cánh cửa đối với bà, tách rời bà với thế gian, xô dẩy bà vào cơi tối tăm im lặng suốt đời. Tuy nhiên, c̣n xúc giác của bà vẫn mở rộng để bà viết những bài tùy bút đẹp tuyệt vời khi bà sờ đến những cánh hồng êm dịu, những gị huệ mảnh mai, những lượn sóng lăn tăn mát rượi trong ḍng suối. Và c̣n khứu giác nữa chi. Mũi bà có thể tiếp nhận những mùi hương của cỏ cây, hoa lá, gió biển v.v... đem lại cho bà biết bao cảm hứng phong phú để bà viết văn. Như thế, xúc giác và khứu giác của bà chẳng những  tạo cho bà trở thành một bậc vĩ nhân trong công cuộc t́m ra lẽ sống mầu nhiệm, mà c̣n giúp bà trở thành một hiện tượng rực rỡ trong lănh vực văn chương. 

        Vậy th́ những nhà thơ của chúng ta hăy c̣n tiếp xúc với thế giới màu sắc, h́nh dáng, âm nhạc, tiếng động, hương vị th́ lẽ nào chúng ta chỉ biết sáng tác những câu thơ khô khan, chữ nghĩa vô vị vô hồn như cái thây ma khô đét, như gỗ đá vô tri hay sao?  Thơ mà thiếu những cái va chạm vào giác quan người đọc là loại trái cây thiếu sinh tố, là thứ lá héo úa mất hết lục diệp tố.

      Ở  thơ Ngọc An, chúng ta thường bắt gặp những h́nh ảnh rất thơ, những nét tạo h́nh nhịp nhàng và hài ḥa trong thiên nhiên: nào mưa rơi giọt mềm, bóng đêm đen, hoa phong lan, sao BắcĐẩu, nào cảnh biển vắng, cội thông già, cây mùa đông trụi lá, nào  nắng thủy tinh, lối đi trải lá vàng khô, nào vết t́nh in trên cát, cuộn sống tràn trên cát...  Như thế, ai mà dám bảo Ngọc An là thợ thơ? Ai mà dám bảo chị không t́m bắt được ngôn ngữ riêng biệt của thơ?

      Xin đọc bài ''Đêm Mơ'' trong thi tập ''Từ Miền Biển Sóng'':

                                          Hồn em là cả trời mơ mộng

                                          Dẫu biết ngàn năm mây vẫn bay

                                          Dâu bể trần ai trong cơi tạm

                                          Vững ḷng tin tưởng ở ngày mai.

                                                                        *

                                          Anh đến ḷng em cơn băo dậy

                                          Quỳnh tương em cạn chén t́nh say

                                          Thiên thu mật ngọt như huyền thoại

                                          Xao xuyến ḷng này anh có hay?

                                                                        *

                                          Anh là ảo mộng giữa mùa đông

                                          Nửa kiếp phù sinh vướng bận ḷng

                                          Gom cả t́nh anh vào giấc ngủ

                                          Mơ thuyền cặp bến một ḍng sông...

                                    (trang 110)

      Đây là h́nh ảnh nửa hư nửa thực, chập chờn phiêu diễu mà chúng ta thường gặp trong cơi thi ca thời tiền chiến. Chúng được Lưu Trọng Lư sử dụng để đưa thơ ḿnh vào một cơi riêng biệt trong thi giới. Bài thơ này của Ngọc An dù không hoàn toàn ảnh hưởng thơ ông ta, nhưng được phản ảnh một vài mảnh vụn lấp lánh trong một vài câu rải rác ở đâu đó. Cũng như nhà thơ họ Lưu, chị đưa bài thơ này vào cơi mộng cơn say trong cuộc t́nh của ḿnh.

      Xin đọc thêm bài ''Tâm Sự Với Xuân 2000'' trong thi tập ''Từ Miền Biển Sóng'' :

                                         Nắng đă hồng thêm con phố lạnh

                                         Lung linh từng đợt gió heo may

                                         Ḿnh ta lạc bước khung trời vắng

                                         Xác lá bên đường lất phất bay...

*

                                         Xác lá như hồn thu vấn vương

                                         Chiêm bao mộng mị cơi vô thường

                                         Bóng dài nghiêng đổ trên hè lạ

                                         Chỉ một ḿnh ta giữa phố phường!

*

                                         Nắng đă lui dần vào cơi tịch

                                         Trả nhân gian màu xám âm u

                                         Bàn tay níu vội thời gian lại

                                         Chân bước mà nghe sóng dập vùi...

*

                                         Biển ở quê hương biển có hay

                                         Từng cơn xao động trái tim này

                                         Ḷng thuyền muôn thuở không dời đổi

                                         Chia sớt cùng ta chút đắng cay!

(trang 47)         

*  *  *

      Cuộc t́nh nào nếu không có nụ cười th́ cũng có giọt nước mắt. Nụ cười là nguyên nhân tạo nên những bài Nhạc Thiều Ca (les Hymnes). C̣n giọt nước mắt khơi thần trí sáng tạo của thi nhân để h́nh thành những bản Trữ T́nh Ca (les Odes). Toàn bộ thi ca của Ngọc An không thiếu Trử T́nh Ca đâu. Chị yêu say đắm như trôi lênh đênh  trong men rượu nồng ngát say sưa để rồi quên thực tại, quên bóng tối dĩ văng sau lưng, quên viễn ảnh tương lai cuối chân trời xa thẳm trước mắt. Xin đọc bài ''Sóng T́nh'' trong thi tập ''Tiếng Thơ Là Những Đường Tơ Của Ḷng'':

                                               Một sớm mai thức dậy

                                               Không giống như mọi ngày

                                               Hoa nở rộ trong tim

                                               Hoa cựi trong ánh mắt

*

                                               Ta yêu anh thật rồi

                                               Bởi ḷng ta se sắt

                                               Nhớ người yêu xa xôi

                                               Để ta ṃn mỏi đợi

*

                                               Ngày đầu mới gặp nhau

                                               Ngỡ như trong tiền kiếp

                                               Quen nhau tự thuở nào

                                               Thương nhau t́nh thắm thiết!

     (trang 113)

      Giọt lệ không tạo cho Ngọc An sáng tác những khúc bi ca (les poèmes saturniens). Bi ca vốn  là loại thơ để tác giả nh́n sâu vào đời sống, vào các tấn bi kịch trong cuộc đời. Chúng ta hăy đọc bài thơ ''La Déesse du Soleil Couchant'' (''Nữ Thần Tà Dương'') của nữ sĩ Renée Vivien. Bài thơ này tả cái đẹp chết chóc với sắc thái cường điệu. Đây là bài  bi ca đúng hơn bài trữ t́nh.

      Tóc em giống lá thu

      Hỡi Nữ thần của chiều hôm, của những phế  tích, của buổi tối

      Máu buổi hoàng hôn là màu đỏ của mủ triều thiên của em

      Em chọn vùng đầm lầy tù đọng làm tấm gương soi.

*

     Mùi hoa huệ héo tàn và mùi cành cây ung thối

     Bốc hơi từ tấm áo với những làn xếp biếng trễ của em; đôi mắt em

    Theo dơi một cách uể oải những cơn mơ mộng xanh xao

    Trong giọng nói hăy c̣n vọng tiếng thổn thức của những cuộc vĩnh biệt (4).        

      Giọt lệ chỉ khơi dậy cho Ngọc An nỗi buồn cô quạnh, những bài ca trữ t́nh. Xin đọc bài ''Hải Âu'' trong thi tập ''Từ Miển Biển Sóng''.    

                                        Tản mác về đâu những áng thơ

                                        Thời gian như huyệt lạnh sương mờ

                                        Cố tâm nung nấu trong tiềm thức

                                        Gợi nhớ riêng ḿnh một ước mơ...

*

                                        Ước mơ một kiếp là chim biển

                                        Tung cánh Hải Âu khắp mọi miền

                                        Côn đảo xa vời, đồng cát mịn

                                        Chẳng nghe tâm năo nặng ưu phiền.

*

                                        Em sẽ đùa trăng trong bóng đêm

                                        Rong chơi mỗi buổi nắng chiều lên

                                        Dang tay ôm cả khung trời rộng

                                        Nghe gió vi vu tiếng gọi thầm

*

                                        Người yêu bé nhỏ của ta ơi!

                                        Ta nhớ thương em suốt một đời

                                        Dù kẻ chân mây người góc biển

                                        Thuyền t́nh mang măi chẳng hề vơi.

*

                                        Em ước em là chim Hải Âu

                                        Bao la tung cánh giữa ưu sầu

                                        Cơ duyên tao ngộ người yêu cũ

                                        Anh hỡi... bây giờ anh ở đâu ?

(các trang 106, 107)

     Vết thương trong tim tác giả không nhức nhối lan rộng, nhưng mà sâu sắc dằng dai. Nhà thơ than văn nhưng không rên rĩ, gào thét. Chị biết tiết chế t́nh cảm khi đối diện với cuộc t́nh đă mất, với niềm hạnh phúc đă phôi pha. Thơ như thế mới gây xao xuyến rất lâu trong ḷng người đọc. Đây là  bài ''T́nh Biển'' cũng trong thi tập ''Từ Miền Biển Sóng''.

Hỏi ḷng đă thấy đủ chưa ?

Ba mươi năm chẵn có thừa đắng cay

Chữ t́nh vượt khỏi tầm tay

Xuân xanh theo với tháng ngày rong rêu

Bụi t́nh bám vết chân kiêu

Nụ hôn gửi gió một chiều thu sang

Biển tương tư, biển ngỡ ngàng

Để thuyền tách bến lỡ làng duyên nhau

Thuyền đi đâu, thuyền về đâu?

Biển sâu lặng lẽ niềm đau mong chờ

Biển hờn biển giận vu vơ

Đẩy cơn sóng dữ xa bờ cát trôi

Biển bao la, biển ngậm ngùi

Chỉ thuyền mới biết một đời biển đau

Thuyền lênh đênh giữa biển sầu

Đêm đêm biển hát ngàn câu vỗ về

Ai đi xin nhớ lời thề

Một thời gặp gỡ đam mê nửa vời

Gởi theo sóng nước trùng khơi

T́nh yêu nồng thắm bên trời ly hương.

(trang 64)

       Sau đây là bài ''Xuân Lẻ Bạn'' khóc người t́nh thiên cổ trong thi tập ''Ngàn Năm Mây Trắng''. Nhà thơ không thắp nén nhang trên bàn thờ hay trước mộ người quá cố mà chỉ thắp nén tâm hương trong nỗi hoài niệm thiết tha của ḿnh . Ở đây, nhà thơ cố mường tượng cái thế giới bên kia cơi sống mà vong linh của người bạn ḷng của ḿnh đang lạc lơng trong đó. Bài thơ không vang vọng tiếng nức nở huyên náo, tiếng sụt sùi bi ai. Đó chỉ là những gịng lệ âm thầm trong cơi tịch liêu của một góc đời sâu kín:

                                         Người ở đó bên kia vùng đất lạ

                                         Có đón chờ mùa xuân đến hay không?

                                         Có giai nhân má thắm với môi hồng

                                         Để ấp ủ t́nh quân đêm giá lạnh.

                                         Người ở đó một thiên đường bất hạnh

                                         Lặng lẽ buồn biết than thở cùng ai

                                         Đón xuân sang nơi thế giới lạc loài

                                         Ru điệp khúc cùng sương khuya tẻ nhạt

                                         Người ở đó côn trùng vang khúc hát

                                         Điệu bi ai trong cơi sống vô thường

                                         Để xuân này ḷng mang nặng sầu thương

                                         Xuân lẻ bạn, người ơi... người có hiểu???

(trang 99)

*  *  *

      Ngọc An không chỉ thu hẹp thơ của ḿnh vào t́nh yêu đôi lứa dù trong thứ t́nh yêu ấy, chị quẫy lộn như con lư ngư gặp nước trong mát của đầm sâu ao rộng, như chim én nhào lộn trong bầu trời cao rộng tràn ngập nắng xuân tươi. Tuy nhiên, t́nh yêu của chị lại thăng hoa lên một cung bậc cao hơn, lan rộng trong một lănh vực có ư nghĩa đẹp hơn hay trong một không gian bao la hơn. Đó là t́nh yêu hướng về mẹ cha, tổ quốc, chính nghĩa. Đó cũng là tiếng thơ thời đại mà những nhà thơ vong gia khứ quốc nào một  khi định cư trên một đất nước mới cũng xem như là một sứ mạng, một điểm tựa tinh thần để khơi nguồn cảm hứng  đang tràn ngập tâm hồn của ḿnh. Ngọc An đâu thể  chỉ yêu đương sa đà, đâu thể chỉ đắm đuối trong nỗi đam mê thần tượng t́nh yêu đôi lứa của ḿnh. Dù sao khi t́m cách dung thân trên đất nước mới, vết thuơng ḷng của chị và vết thương tổ quốc chưa hẳn lành lặn. Ác mộng thời chiến tranh để  chống Cộng cứu nước và ác mộng trong những ngày sông dưới chế độ Cộng Sản làm sao hết ám ảnh chị được? Cho nên tâm sự u hoài của Ngọc An được kư thác vào thi tập ''Ngàn Năm Mây Trắng''.

       Khởi đầu những bài thơ nhớ nước thương nhà là những bài thơ t́m về dĩ văng gồm có thời hoa niên và tuổi thanh xuân của Ngọc An. Khoảng thời gian ấy được các thi nhân, văn gia dùng rất nhiều sáo ngữ thời đại nào là tuổi hoa, tuổi hồng, tuổi ngọc, tuổi ô mai, thuở dậy th́  v.v... Nhưng giờ đây độc giả kiều bào đă vào tuổi trung niên, đă thu ḿnh vào mùa thu cuộc đời trên đất khách rồi th́ chẳng những họ không thấy những ngôn từ ấy rổng sáo nữa ; mà trái lại chúng trở nên thân thuơng đối với tấm ḷng hoài niệm của họ. Chúng gợi nên một chặng đời mộng ảo mơ hoa vô cùng kỳ thú của ḿnh.

                                    Chiều trở lại trên con đường tuổi ngọc

                                    Tôi quay về một dĩ văng mờ xa

                                    H́nh ảnh ngôi trường, tà áo thướt tha

                                    Hàng phượng đỏ ven đường tươi nắng ấm...

*

                                    Trong hoài niệm hiện về từ xa thẳm

                                    Của một thời thơ dại sống hồn nhiên

                                    Bên thầy cô, sách vở, lũ bạn hiền

                                    Tôi có cả mưa xuân và nắng hạ...

(''Một Dĩ Văng'', trang 163)

      Đường về kỷ niệm đâu phải chỉ ngừng lại ở ngôi trường lớp học mà ở quê hương của tác giả. Đó là Vũng Tàu, một thành phố du lịch danh tiếng, một thị trấn hoa lệ bên bờ Nam Hải của đất nước Nam Kỳ Lục Tỉnh. Không gian nơi đó bao la khoáng đạt dễ mở rộng nội giới những kẻ mang sẵn ṇi thơ, đưa cảm khái bát ngát và cảm hứng lai láng vào tâm hồn họ. 

Vũng Tàu biển sóng vây quanh

Em về t́m lại ngày xanh tuổi hồng

Bao nhiêu năm cuộc phiêu bồng

Quê hương vời vợi đau ḷng đỗ quyên

*

Ŕ rào gió cát hàn huyên

Từ em cất bước truân chuyên dập dồn

Rặng dừa rũ bóng hoài mong

Mà người đi măi cánh hồng bay xa...

*

Thôi đành dấu mộng hải hà

Thuyền neo bến đợi trăng tà quạnh hiu

Bao nhiêu hạnh phúc chắt chiu

Đào Nguyên một thuở Nguyễn Lưu lạc đường!

*

Ai về gối mộng tơ vương

Ai đi biền biệt một phương ngóng chờ

Con đường kỷ niệm ngẩn ngơ

Tương lai, hiện tại, thẫn thờ... chiêm bao...

(''Biển Nhớ'', trang 146)   

     Từ niềm nhớ thương cố hương Vũng Tàu, tâm hồn tác giả bay xa hơn để đến những địa danh mà chị đă đến viếng thăm hay chỉ biết qua sách vở hay qua lời đồn đăi. Nhưng dù th́ dù, tất cả địa danh ấy đều nằm trong non sông tổ quốc chúng ta mà nơi xứ lạ quê người tác giả luôn ấp ủ một niềm thương mến luôn tươi thắm đậm đà .

                                    Sáng hôm nay nghe gió về lành lạnh

                                    Thu đă chuyển mùa, anh có biết không?

                                    Mây lang thang, hồn trĩu nặng nhớ mong

                                    Nắng d́u dịu, ḷng em buồn man mác...

                                                            *

                                    Em bỗng nhớ mùa Thu xưa Đà Lạt

                                    Mây Lam Viên mờ ảo phủ rừng thông

                                    Mi-mô-sa từng hạt lệ rưng rưng

                                    Bên hồ biếc, xôn xao cơn sóng gợn.

                                                            *

                                    Em chưa có mùa Thu sông Hương núi Ngự

                                    Huế mơ màng ôm cung điện ngh́n xưa

                                    Huế của ai... sao nhiều nắng lắm mưa

                                    Em ao ước được một lần hạnh ngộ!

                                                             *

                                    Em nghe nói: trời mùa Thu Hà Nội

                                    Heo may về từng đợt gió buồn hiu

                                    Lá vàng rơi trên đường phố cô liêu

                                    Hồ Lăng Bạc, dấu tích xưa huyền sử...

                                                             *

                                    Thế là đă hơn mười Thu cô lữ

                                    Lá quê người sắc vàng đỏ mênh mang

                                    Nhưng trong em, bao kỷ niệm úa vàng

                                    Niềm cố quốc... quê hương xa vời vợi...

                                                            *

                                    Anh biết đó, em vẫn hằng mong đợi

                                    Một mùa Thu... ta nhặt lá vàng rơi!

(''Dấu Chân Thu'', trang 145)

      Dù Đà Lạt có đôi lần tác giả thăm viếng, dù Huế và Hà Nội  có nhiều lần chị mơ tưởng, nhưng đó là những h́nh bóng xa xăm hay những h́nh bóng trong cơi mường tượng mà thôi. Tuy nhiên, mấy nhịp cầu tre, mấy nhánh sông trên mảnh đất miền phù sa Sông Cửu vẫn là những h́nh ảnh gần gũi với tâm t́nh chị hơn. Dù là những h́nh ảnh tầm thuờng, nhưng vẫn ghi biết bao dấu ấn kỷ niệm  yêu dấu và nhất là h́nh ảnh song thân của chị trong trái tim của chị. Chị nhân cách hóa con sông cái như người mẹ hiền (sông Mẹ). C̣n những nhánh sông phụ lưu, chi lưu là đàn con. Tuy nhiên, tác giả c̣n ví những ḍng sông (sông cái lẫn rạch con) là những ḍng sữa của Đất Mẹ  nuôi dưỡng những đứa con của Tổ Quốc thân yêu nữa. Một bài thơ mà hàm chứa nhiều ẩn dụ lớn lao như vậy vẫn là một bài thơ sản sinh từ thần trí sáng tạo tuyệt vời. Nhưng những nhịp cầu tre th́ tượng trưng cho cái ǵ đây?  Tác giả dù không nói ra, nhưng chị đă mở cho chúng ta những ḍng liên tưởng đến những niềm cảm thông nối liền những tâm hồn ḥa hợp và đồng điệu với nhau, những niềm gắn bó da diết giữa những t́nh người đồng chủng đồng hương với nhau. Xin đọc ''Mấy Nhịp Cầu Tre Mấy Nhánh Sông'' trong thi tập  ''Từ Miền Biển Sóng'' :

                                 Có ai c̣n nhớ ḍng sông Mẹ

                                             Sinh trưởng đàn con nay lớn khôn

                                             Chắp cánh đoạn trường nơi đất lạ

                                             Quê nhà Mẹ khóc tạ ḍng sông...

*

                                             Ra đi con Mẹ có vui ǵ

                                             Giọt lệ tuôn tràn phút biệt ly

                                             Đau xót nghẹn ngào chân bước vội

                                             Âm vang nhạc khúc biệt kinh kỳ...

*

                                             Mấy nhịp cầu tre mấy nhánh sông

                                             Như ḍng sữa ngọt Mẹ  nuôi con

                                             Nặng t́nh sông núi bao xa cách

                                             Thao thức từng đêm nát cơi ḷng!

*

                                              Nửa mảnh trăng buồn như vấn vương

                                              Chim Quyên khóc bạn buổi lên đường

                                              Ḍng sông tức tưởi đau ḷng nước

                                              Mấy nhịp t́nh sầu biệt cố hương...

(trang26)

      Ở các đoạn sau của bài thơ  ''Mấy Nhịp Cầu Tre Mấy Nhánh Sông'' h́nh như tác giả không  chỉ tự than văn hoàn cảnh bất lực của ḿnh v́ chị nghĩ rằng ḿnh không làm được cái ǵ cho quê hương trong cảnh quốc phá gia vong. H́nh như chị nhắn nhủ những người cựu chiến binh, những kẻ nuôi bền lửa thiêng ái quốc hăy góp tay góp sức vào đại cuộc. Xin đọc tiếp:

                                            Phong sương đă nhuộm trôi màu tóc

                                            Tuyết lạnh trời Tây bạc mắt môi

                                             Ư chí quật cuờng không thể mất

                                             Nhưng... cao niên kề một bên rồi!

                                                                        *

                                             C̣n đâu anh dũng hiên ngang ấy

                                             Góp mặt sa trường lướt gió mây

                                             Vượt sóng trùng dương cơn băo tố

                                             C̣n đây... những ḍng lệ đêm ngày !

                                                                        *

                                             Thôi rồi một mảnh tàn y

                                             Súng gươm trả lại,  oai nghi trao người

                                              Hai lăm năm, chẳng nụ cười

                                              Hồn thiêng sông núi, đất trời chứng minh

                                              Đàn con v́ kế mưu sinh

                                              V́ hờn non nước điêu linh một thời

                                              Ra đi góp gió phương trời

                                              Mong ngày trở lại rạng ngời quê hương

                                              Hai lăm năm, khóc đoạn trường

                                              Mộng cao chí cả như sương dật dờ

                                              Gửi hồn vào những vần thơ

                                              Niềm riêng canh cánh đợi chờ b́nh minh

                                              Soi gương chợt thấy bóng h́nh

                                              Da nhăn tóc bạc giật ḿnh Mẹ ơi...

                                                (trang 27)

      Nỗi niềm nhớ nước nhớ quê có thể hiện diện qua địa danh, h́nh ảnh trong bài thơ ''GịngTâm Sự Nhỏ'' trong thi tập ''Thơ Là Những Đường Tơ Của Ḷng''. Tâm sự hoài hương vẫn là tâm sự chung cho kiều bào. Nó tầm thường, phổ thông, nhưng mà nó ǵn vàng giữ ngọc cho những con người c̣n thương tưởng tới cố quốc, không v́ bă lợi danh ở hải ngoại mà mất gốc mất rễ. Bài thơ hoài hương càng có nhiều h́nh ảnh quê hương càng chứng tỏ tâm t́nh hoài vọng của tác giả càng tha thiết, càng thắm đượm và thâm thúy biết ngần nào! Niềm yêu quê làm cho tác giả thấy địa danh nào cũng đẹp, h́nh ảnh nào cũng nên thơ cả. Chị cố t́nh gọt sạch gai góc của xă hội phiền phức tại các địa danh ấy, chỉ giữ lại cái ǵ có khía cạnh tích cực và tốt đẹp trong tâm khảm của ḿnh mà thôi.

                                              Quê ta đó phía bên kia bờ biển,

                                             Thái b́nh dương nay xa cách ngh́n trùng

                                             Ôi! Vũng Tàu nỗi nhớ thật mênh mông,

                                             Những thành phố, đồng bằng và sông núi...

                                                                        *

                                             Ta ra đi với bao niềm hờn tủi,

                                             Bởi quê hương đang nặng dưới gông xiềng.

                                             Và Tự Do tiếng gọi quá thiêng liêng,

                                             Mang ta tới nơi chân trời xa lạ.

                                                                        *

                                             Mảnh hành lư đầy thương yêu nỗi nhớ

                                             Người ra đi tung đôi cánh thênh thang.

                                             Bỏ lại sau lưng những lũy tre làng,

                                             Con phố cũ, đường trơn màu đất đỏ.

                                                                        *

                                             Nhớ Đà Nẳng, Nha Trang chiều lộng gió,

                                             Huế Cố Đô với thành quách rêu phong

                                             Đà Lạt mờ sương che phủ đồi thông,

                                             Cần Thơ đó, bến Ninh Kiều sóng gợn.

                                                                        *

                                             Phố biển Vũng Tàu, một thời mới lớn,

                                             Dấu chân xưa trên cát có c̣n chăng?

                                             Những gịng sông êm ả tắm màu trăng,

                                             Con đ̣ nhỏ khua chèo trên bến cạn.

                                                                        *

                                              Và tất cả nhạt nḥa trong ánh sáng,

                                             Ḥn Ngọc Viễn Đông sắc thắm Sài G̣n

                                             Thủ đô một thời t́nh nghĩa sắt son,

                                             Bao chiến sĩ v́ quê hương nằm xuống.

                                                                        *

                                             Ta nhớ rơ như in trong tâm tưởng,

                                             Những con đường, dăy phố, những ḍng sông.

                                             Những cái tên quen thuộc đến nằm ḷng,

                                             Từ B́nh Triệu chạy dài vô Chợ Lớn.

                                                                        *

                                             Dinh Độc Lập, nhà thờ Đức Bà, Bưu Điện,

                                             Chợ Bến Thành, Cầu Muối, chợ B́nh Tây...

                                             ChùaVĩnh Nghiêm vươn tháp nhọn, ai xây?

                                             Lăng Ông đó, những mùa xuân hái lộc!

                                                                        *

                                             Bao thương nhớ ḷng ta thêm thổn thức,

                                             Những dấu yêu, kỷ niệm một thời xa.

                                             Việt Nam ơi! Hỡi đất tổ quê nhà,

                                             Xin trang trọng gửi gịng tâm sự nhỏ.

(các trang37, 38, 39)

       Tổ quốc giang sơn là một vấn đề to rộng. Chúng ta yêu nó qua hồn thiêng Mẹ Tổ Quốc, qua anh linh các đấng tiền nhân đă đành. Nhưng cái ràng buộc chúng ta ngoài mảnh đất cố hương c̣n có gia đ́nh chúng ta. Hai đấng sinh thành của chúng ta mới là hai mănh lực mầu nhiệm để chúng ta gắn bó với cố quốc.

      Cũng như bao nhiêu nhà thơ nữ nặng óc gia đ́nh khác, cũng như bao nhiêu đứa con thương mến mẹ cha mà phải chịu cảnh lạc loài khác, Ngọc An vẫn không quên song thân của ḿnh dù ở một phương trời hải ngoại chị bận bịu với cuộc muu sinh phức tạp để đạt thành quả tốt đẹp đi nữa. Có t́nh yêu thương sâu sắc đối với cha mẹ, chị mới vững chải bước vào đời, mới giữ niềm tin yêu trong cuộc sống. Có t́nh yêu thắm đượm của người t́nh anh dũng, tâm hồn chị mới tràn ngập hoài cảm,  ng̣i bút chị mới nở hoa.Trong những tác phẩm thi ca của Ngọc An, h́nh cha bóng mẹ hiện diện rất nhiều. Mẹ cha chẳng những đă khơi nguồn cảm hứng tràn trề cho thơ chị mà c̣n là một ám ảnh không nguôi đối với chị. Cho nên trong thơ, khi chị viết chữ Cha hay chữ Mẹ  th́ hai chữ đầu (chữ C và chữ M) đều là chữ hoa.

     Bài thơ ''Hăy V́ Tôi'' trong thi tập ''Rừng Thu Xưa Vẫn Nhớ''nói lên niềm hoài vọng của tác giả đối với nghiêm phụ của ḿnh, trong bài có hai đoạn nhắc tới  từ mẫu của ḿnh. Ư thơ đơn giản, t́nh thương yêu của chị đối với song thân chị bao giờ cũng đơn giản, cũng hồn nhiên, nhưng rất nồng đượm, rất chân thành. Bài thơ của kẻ nào đó dù có vụng về thô tháp cách mấy, nhưng bản chất chân thành của nó vẫn đưa thơ đi sâu vào tâm hồn độc giả một cách dễ dàng, trơn ngọt :

                            Nếu có dịp ghé qua vùng biển mặn

                                        Hăy v́ tôi, xin đôi phút dừng chân

                                        Thăm dùm Cha tôi, tuổi sắp cửu tuần

                                        Thăm dùm Mẹ, mộ phần nơi hoang lạnh...

                                                            *

                                         Cha của tôi... tóc phủ màu sương trắng

                                         Một thân gầy lặng lẽ sống cô liêu

                                         V́ non sông người vẫn chắt chiu

                                         Ôm hoài băo dẫu da mồi tóc bạc !

                                                            *

                                         Đường đấu tranh trên nẻo đời luân lạc

                                         Bước công danh sáng tỏ một phương trời

                                         Bao đêm rồi con thao thức Cha ơi !

                                         Mong tuổi thọ của Cha dài thêm nữa...

                                                            *

                                         Người hăy v́ tôi nhóm lên bếp lửa

                                         Nấu nước pha trà đôi chén mời Cha

                                         Con gái không về trong dạ xót xa

                                         Ngụm trà nóng cho ḷng Cha ấm lại!

                                                             *

                                         Đồng cát trắng đă từng đêm khắc khoải

                                         Ôm nỗi sầu, Mẹ hát khúc thiên thu                                                       

                                         Mẹ đă về trong thế giới hoang vu

                                         Con xa vắng để mộ phần lạnh lẽo...

                                                            *

                                         Tha thứ cho con đường xa vạn nẻo

                                         Giải Ngân Hà cách trở tháng ngày qua

                                         Hăy v́ tôi, v́ t́nh bạn chúng ta

                                         Đốt hộ tôi những tuần nhang trên mộ!

                                                            *

                                         Hồn mẹ tôi sẽ linh thiêng phù hộ

                                         Hương nhang thơm quyện đến cơi trời Tây

                                         Cho chúng ta duyên tao ngộ một ngày

                                         Trên đất khách pháo hoa bừng nở rộ...

(các trang 70, 71)

       Nhưng rồi cha tác giả cũng chết theo người bạn trăm năm của ḿnh. Đó là vào tháng sáu, nhưng tác giả không nói rơ năm nào, tháng sáu dương lịch hay tháng sáu âm lịch? Nhưng chắc chắn lúc đó trên đất nước Miền Nam Việt Nam, mùa mưa dầm đă vào sâu. Nhưng cũng tháng sáu ấy, cũng không rơ vào năm nào, người t́nh chiến sĩ của chị đă vùi thân vào ḷng đất lạnh. Hai cái tháng sáu thống khổ đă ghi vào cơi hoài niệm nhà thơ nữ Ngọc An, nên chị chiêu niệm anh linh họ về trong phút hồi tưởng bi thương của chị.

      Xin đọc bài ''Tháng Sáu Ta Buồn Tim Tái Tê'' trong thi tập ''Từ  Mièn Biển Sóng''.

                                         Năm  nào tháng sáu ta rong chơi

                                         Ánh nắng chiều nghiêng dưới mặt trời

                                         Đuổi bướm vờn quanh hàng dậu tím

                                         Thả diều theo ngọn gió chơi vơi...

                                                            *

                                          Lần lữa bao mùa Xuân nở hoa

                                           Mấy đông trở giấc đọng sương pha

                                          Thả trôi mơ mộng vào hư ảo

                                          Ôm chuỗi ngày buồn lẫn xót xa!

                                                            *                           

                                          Tháng sáu nào mưa băo ngút ngàn

                                          Tiễn người chiến sĩ vượt quan san

                                          Đưa người yêu mến vào ḷng đất

                                          Ta đă một thời lệ chứa chan...

                                                            *

                                           Tháng sáu này ta đếm tủi hờn

                                           Cha vào huyệt lạnh với cô đơn

                                           Hôm nào bên cửa Cha c̣n đứng

                                           Vẫy vẫy tay chào để tiễn con!

                                                            *

                                           Tháng sáu con buồn tim tái tê

                                            C̣n đâu Cha đứng đón con về

                                            Âm dương cách biệt rồi Cha nhỉ?

                                            Vĩnh viễn ôm sầu trong giấc mê...

                                                            *

                                            Con thấy Cha từ trong bóng đêm

                                            Bạc phơ mái tóc, ngủ êm đềm

                                            Giấc ngủ ngàn năm không trở dậy

                                            Cho con chua xót nghẹn ngào thêm!

                                                            *

                                            Từ đây cho đến cuối đời con

                                            Một bóng đơn côi giữa xứ người

                                            Con khóc khi đời dâng băo tố

                                            Con cười... nhưng giọt lệ đầy vơi...

(các trang 33, 34)

      Trót yêu quê hương khốn khó, trót không thể cho tâm t́nh ḥa điệu với cuộc sống trên xứ sở định cư, dĩ nhiên những nhà thơ luôn mơ một ngày về vinh quang khi đất nước dựng lại ngọn cờ xưa. Nhưng giấc mơ ấy,  họ thầm biết chỉ măi măi là giấc mơ. Và dù ngọn cờ xưa có t́m lại trên cố quốc chăng nữa, nhưng chắc ǵ họ c̣n sống sót để trở về nh́n lại nó vẫy lộng trong bầu mây tạnh trời trong. Song họ vẫn tiếp tục mơ. Tâm trạng đó là tâm trạng chung của kiều bào nặng t́nh nghĩa, trong đó có tâm trạng của nhà thơ nữ Ngọc An. Xin đọc bài thơ ''Sẽ Có Ngày'' trong thi tập ''Từ Miền Biển Sóng'':

                                         Sẽ có một ngày ta trở lại

                                         Núi sông hùng vĩ mượt màu xanh

                                         Gịng thác reo vui mừng khách lạ

                                         Hoa Xuân đua nở rộ trên cành

*

                                         Sẽ có một ngày tay siết tay

                                         Mừng mừng tủi tủi rượu, thơ, say

                                         Tàn đêm thức trắng niềm tâm sự

                                         Thân phận ly hương những tháng ngày !

*

                                         Sẽ có một ngày ta với ta

                                         Đồi cao vang dậy khúc hoan ca

                                         Chim muông cầm thú cùng vui hót

                                         Chào đón mùa xuân đẹp thái ḥa...

*

                                         Sẽ có một ngày bao chiến binh

                                         Trở về đất Mẹ giữa b́nh minh

                                         Thuyền xưa bến cũ dang tay đợi

                                         Lệ đá rưng rưng khóc chuyện t́nh...

*

                                         Chuyện t́nh của những kẻ ly hương

                                         Quên mất mùa Xuân chốn dặm trường

                                         Bỏ ngơ tim hồng nơi xứ lạnh

                                         Nh́n nhau bỡ ngỡ, tóc pha sương!

*

                                         Sẽ có một ngày con của Mẹ

                                         T́m về gịng máu chảy trong tim

                                         Thiết tha nguồn cội bao ngăn cách

                                         Dựng lại non sông kiến thái b́nh...

(trang 23)

*  *  *

      Trong cơi thi ca, nữ sĩ Ngọc An có hai khuôn mặt: khuôn mặt của một người t́nh nhu ḿ âu yếm thường tâm sự với người yêu của bằng lời mềm mỏng, gắn bó. Đó là những lời thoát thai từ tấm ḷng tha thiết và bền sắt tươi son. Khi hạnh phúc, chị không reo vang tưng bừng tở mở, không ba hoa với ngọn trào ḷng lai láng của ḿnh. Khi đau khổ, chị không bù lu bù loa, tru tréo như Nguyễn thị Hoàng, không dảy đành đạch như Túy Hồng, không khinh bạc kiêu kỳ như Linh Bảo (bên văn xuôi). Chị chỉ than thỉ một cách dịu dàng. Tiếng thở dài của chị mỏng nhẹ, ngắn ngủi, nhưng dễ thấm sâu vào ḷng người.

       Khuôn mặt thứ hai của chị trong thi ca là khuôn của một người phụ nữ gắn bó với tổ quốc quê hương và chính nghĩa. Chị không nguyền rủa, không đả kích trắng trợn chế độ đương thời ở quê nhà, không hằn học với những kẻ làm đất nước điêu đứng lầm than. Chị vẫn giữ thái độ điềm đạm rất thục nữ và rất thùy mị khi viết những bài thơ cho quê hương, cho những người vị quốc vong thân, cho những kẻ gánh vác hệ lụy sau cuôc đổi đời trên đất nước.

     Sáng tác thơ chị không cần g̣ gẫm, cứ để cho mạch thơ tuôn tràn lưu loát như chất mật ong ngọt ngào rót vào chén sứ mỏng tanh. Chị không gọt tỉa trau chuốt ngôn từ một cách tỉ mỉ như người sành điệu gọt tỉa củ thủy tiên thành h́nh trân cầm thụy thú trong dịp Tết. Chị cũng không cần thoa son đánh phấn cho ngôn từ, không cần chạm trổ những ngữ pháp tân kỳ. Có vậy t́nh cảm trong thơ được hồn nhiên chân thực. Bởi đó chúng ta không lấy làm lạ tại sao thơ chị thật truyền cảm.

...............................................

      Chú thích:

      (1) Thu Hồng là nhà thơ nữ thời tiền chiến, vốn là một tôn nữ đất Thần Kinh. Bà là tác giả thi tập ''Sóng Thơ''. Bà mất tích trong thời chiến tranh Đông Dương giữa Pháp và Việt Minh. Sau  đây là đoạn thơ tiêu biểu của bà trong thi tập ''Sóng Ḷng'' :

Mầm chán nản chớ len vào niên thiếu

                                                  Chớ len vào sớm quá tội em mà!

                                                  Em như nghe thời ấy vẫn c̣n xa,

                                                  Em chậm chậm để mong c̣n xa măi;

                                                  Hăy là hoa, xin khoan là trái,

                                                  Hoa nồng hương mà trái lắm khi chua.

      (2) Mộng Tuyết là nhà thơ nữ đất Hà Tiên, là vợ của thi sĩ Đông Hồ. Bà đoạt giải văn chương do nhóm Tự Lực Văn Đoàn  chủ trương vào năm 1939 qua thi tập ''Phấn Hương Rừng''. Vào năm 1960, bà cho xuất quyển tiểu thuyết ''Nàng Ái Cơ Trong Chậu Úp'' qua bút hiệu Mộng Tuyết Thất Tiểu Muội. Vào năm 1972, bà cho xuất bản thêm thi tập ''Gầy Hoa Cúc''.

      (3) Hằng Phương là con gái nhà chí sĩ  Sở Cuồng Lê Dư và là vợ phê b́nh gia Vũ Ngọc Phan. Bà cùng 3 nữ sĩ Vân Đài, Mộng Tuyết và Anh Thơ cho xuất bản chung quyển hợp tuyển thi ca ''Hương Xuân''.  Vào thời tiền chiến,  các nhà thơ nữ như Hằng Phương, Vân Đài, Mộng Tuyết, Anh Thơ, được Hoài Thanh và Hoài Chân  đưa vào quyển biên khảo ''Thi Nhân Việt Nam''. Về sau ít lâu c̣n xuất hiện thêm Ngân Giang và Mộng Sơn. Sáu nữ sĩ này vào thời kỳ Đệ nhất Cộng Ḥa tại Miền Nam Việt Nam được Nguyễn Tấn Long và Nguyễn Hữu Trọng đưa vào quyển biên khảo ''Việt Nam Thi Nhân Tiền Chiến''. Sau đây là bài thơ  tiêu biểu ''Ḷng Quê''của Hằng Phương trang tặng Vũ Ngọc Phan đă đăng trên tạp chí Hà Nội Tân Văn:

Xưa kia em ở bên trời,

Ngây thơ chưa rơ cuộc đời là chi.

Mặc cho ngày tháng trôi đi ,

Tóc mây nào biết có khi bạc đầu.

Chim non ở chốn rừng sâu,

Quanh ḿnh chỉ thấy một màu xanh xanh.

B́nh minh buổi ấy gặp anh,

Rủ em ra chốn thị thành xa khơi

Yêu anh em hóa yêu đời,

Theo anh chắp cánh tung trời bay cao.

Anh đưa em đến vựn đào,

Màu tươi sắc thắm em nào dám chê.

Nhưng em luống nặng hồn quê,

Nhớ thương cảnh cũ bốn bề núi non.

Nhớ nơi làng xóm con con,

Nhớ hương cây quế chon von trên đồi.

Bạn xưa, nhớ yến tha mồi,

Cành xưa, em đỗ những ngay c̣n thơ...

Đường xa, ngoảnh lại ngẩn ngơ,

Trông theo mây trắng thẫn thờ mắt xanh.

      (4) Đây là bài thơ của nữ sĩ Renée Vivien tặng người đẹp Eva Palmer, một phụ nữ trí thức ưa khảo cứu văn minh Hy-lạp. Nàng có mái tóc hung hung đỏ như sắc mây hoàng hôn, thường gợi hứng cho các thi nhân vào Thời Đại Mỹ Lệ (la Belle Époque, tức là vào thập niên 10 của Thế kỷ 20). Cho nên thời nhân gọi nàng là ''Nữ Thần Tà Dương''.

                                                Tes cheveux sont pareils aux feuillages d'automne

                                                Déesse du couchant, des ruines, du soir !

                                                Le sang du crépuscule est ta rouge couronne,

                                                Tu choisis les marais stagnants pour ton miroir.

                                                                                    *

                                                 L'odeur des lys fanés et des branches pourries

                                               S'exhale de ta robe aux plis lassés ; tes yeux

                                                Suivent avec langueur de pâles rêveries ;

                                                Dans ta voix pleure encor(e) le sanglot des adieux.